~ Sanal Pencere ~

Geçtiğimiz aylarda dünyayı sarsan mortgage fırtınası , açtığı yaraları yeni yeni göstermeye başladı. Dünyanın en büyük yatırım bankaları 9 aylık bilançolarında büyük düşüş yaşadılar. Merrill Lynch ve Citi Group bu krizde başı çektiler ve aktiflerinin büyük bir bölümünü kaybettiler. Bu kayıplar iki grubunda CEO’larının istifasına neden oldu.

Şimdi bu karmaşık tabirlerle dolu bu senaryoyu basite indirgeyip değerlendirelim ;

Amerika’da ev kredisi alabilmek için kredi skorunuza bakılır. Ödediğiniz faturalardan daha önce aldığınız kredilerin geri-dönüş istatistiğine göre kredi skoru belirlenir. Bu skorunuz yeterli ve geliriniz bu kiraları ödemeye yeterli görülür ise Prime Mortgage denilen kredi alabilirsiniz.

Ancak son zamanlarda çok populer olan ve bankaları sıkıntıya sokan kredi ‘ Subprime Mortgage ‘. Kredi skorunuz yeterli kadar iyi değilse ; yani kredi geçmişiniz kötü , faturalarınızda aksaklıklar yaşanmış gibi…Bu durumda bankalar riskli kredi denilen Subprime krediler veriyorlar. Tabi bunların faizleri daha yüksek. Ancak krediyi alan kişiler , bu krediyi ödemek için daha yüksek gelir elde edeceğinin garantisini veriyorlar. Bununla beraber bu krediyi veren kuruluşlar , kredileri risk gruplarına ayırarak tekrar piyasaya sürerek , bunları alacak yatırımcı ararlar. Bu kredileri alan yatırımcıda aylık yüksek getiri beklentisi içine girer. ( Özet olarak ; yüksek risk = yüksek getiri beklentisi )

Peki sorun nasıl başladı ?

Gayrimenkul sektöründe başlayan durgunlukla beraber ev fiyatları gerilemeye başladı. Böylece kredi alan kişi evi sattığı zaman alacağı para , bankaya olan kredi borcunu ödemeye yetmiyor. Evi alan kişi evi terk etmek istiyor. Ev bankaya kalıyor ve kredilerde cabası…

Bu fırtınada , özellikle bu işler için kurulmuş Hedge Fonlar birbir iflaslarını açıkladılar. ( Hedge Fon = Daha yüksek getiri sağlamalarında ki denetim etkinliği minumum olan yatırım stratejisi )

Bu hedge fonlara büyük yatırım bankaları eşlik etti. Özelikle Merrill Lynch 9 aylık bilançosunda 2.3 Milyar $ zarar açıkladı ve aktiflerinin değerini 7.9 Milyar $ düşürdüğünü açıkladı. Böylece CEO’su da görevden alındı. Citi Group için de aynı şey geçerli oldu ve Citibank CEO’su da görevden ayrıldı.

Amerika ve Avrupa’nın bazı büyük bankalarında yaşanan bu sorunlar , bankacılıkta kriz yönetimi mekanizmasında hala sıkıntı yaşandığını göstermiş oldu. Sermaye yeterlilik oranı kanunun , banka aktiflerine karşı duyarlılığı ne kadar korunduğu da ortaya çıkmış oldu. Bunun sonucunda CEO’ların istifa etmesi de çok doğal bir durum.

Türkiye’de Basel 2 kurallarının uygulanıp uygulanmayacağı tartışılırken , dünyada yaşanan bu sıkıntılar , bizim biraz daha dikkat etmemizi sağlamış olmalı.

Yüksek risk ile yüksek getiri arasında ki doğru orantının ancak doğru bir risk yönetim mekanizması ile etkin olabileceğini düşünüyorum.

Dinçer Keskinpala

06 - 11 - 2007

S&P
E-Mail | S&P tarafindan yayinlanmistir.